ZERK 266 klik hier voor plattegrond

Tekst bovenste deel is:

..... 4 ianuaris sterf .....
...... Ma` Claes Jelles ....
......er en Ant........
......ne ker ..........

ZERK 267 klik hier voor plattegrond

Tekst onderste zerkje is:

Hier leit begraven de .....
ende Duechtsame Sijouck P..
do. Claes Jelles Stienhouw.
Wijf suster den 28 Februa..

OPMERKINGEN

Het bovenste stuk maakte geen deel uit van het onderste zerkje, maar betreft wel één echtpaar, nl. dat van Claes Jelles en zijn vrouw Syouck.

ZERK 268 klik hier voor plattegrond

Naast de staande zerk staat een klein zerkje waarboven ook nog een deel van een zerkje tegen de muur is geplaatst.

Een zeer fraaie grafzerk die door Claes Jelles is vervaardigd. In zijn rijke versiering en diepe perspectiefwerking wel een der mooiste voorbeelden van steenhouwerskunst.

Bovenaan staat:

Claes - 1602 - Jelles

Het randschrift is:

Int jaer ons Heeren 1598 den 8 Marty sterf de Edele
Erenvheste Rienck van Cammingha

Onderaan op het middenvlak staat:

Den 8 September 1806 de Juffer Jacoba Johanna
Jakles de dochter van Pier Jakles en Alida Brouwer
van Bolsward oud ruim 16 jaren
Den 3 December 1812 de Wel. Eerwaardige Heer
Barnardus Brouwer R.C.P. en Pastoor alhier oud 65
jaren
Den 21 July 1816 Mejufvrouw Alida Brouwer Huisvrouw
van Pier Jakles van Bolsward oud ruim 63 jaren en
leggen alhier begraven

De tekst in de rand onderaan de zerk is;

Den 6 April 1820 stierf te Bolsward den Heer Pier Jakles in den
ouderdom van 86 jaren in leven lid van den raad aldaar en ligt
alhier begraven

OPMERKINGEN:

Rienck van Camminga was gehuwd met Margaretha van Botnia en in 1585 burgemeester van Franeker.

De zerk is later door het kerkbestuur verkocht aan de familie Jakles. Daartoe is tussen 1802 en 1820 het epitaaf overgebeiteld. Dit gebeurde wel vaker als er geen aanspraak op de zerk werd gemaakt of betaling achterwege bleef. Opmerkelijk is dat een Roomse priester en pastoor in een protestantse kerk werd begraven.

Op het middenvlak heeft oorspronkelijk een latijns gedicht gestaan dat betrekking had op het overlijden van Rienck van Camminga. Dit latijnse gedicht is weggekapt om plaats te maken voor de familie Jakles.

De tekst van het gedicht was:

Quis cubet hic si forte rogas uno accipe verbo
Et cui tuta fides no: bilis ille fuit
Indole praeclara magno de stemmate sad quae
Rarae virtutes unesque condecorant
Indominum sincerus amor custdia recti
In patriam et presos praestita sponte fides

Tussen de kolommen met vrouwenfiguren zijn hoekmedaillons met hangende alliantiewapens aangebracht. Op het midden van de zerk de wapens van Camminga en Botnia. Onder het helmteken van Camminga is een uitkomende leeuw te zien.

Elke hoek heeft twee wapens: rechtsboven een hert met drie kammen, (Camminga) en een klimmende leeuw, (Minnema). Rechtsbeneden: drie rozen, (Stenstra) en gedeeld rechts een halve adelaar, links doorsneden met een lelie en een eikel aan een takje met blad, (IJdtsma). Linksboven: een geharnaste rechterarm die een zwaard vasthoud, (Botnia) gedeeld met een halve adelaar en een omgewende wassenaar. Links daarvan twee sterren onder elkaar en drie jacobsschelpen, (Hottinga). Linksbeneden: een herkruist kruis, een aanziende leeuwenkop, een roos, een lelie, (Stania) en een adelaar, (Heemstra). Tussen een harpspelende puttigroep staat een vrouw met kinderen, waaronder Charitas.

ZERK 269 klik hier voor plattegrond

De zerk die voor de staande zerk ligt, is erg beschadigd. Bij het samenstellen van de losse zerkstukken is een fout gemaakt waardoor de naam van Theodorus Arents in het randschrift niet goed aansluit. Twee kleine stukjes dienen verwisseld te worden om de naam te kunnen lezen. De zerk is eerder in gebruik geweest.

Het beeldhouwwerk is in een kleine medaillon uitgevoerd. Een links kijkende traliehelm waaronder een M en V schild. via linten beide verminkt. opgevuld met ornamenten.

Het randschrift is:

Anno 1720 den 30 Maert sterf den Eerbaeren Godsalige
... Arriaentie Tallum in leeven de Hvisvrov van den Heer
Egbart Theod.Arents V D en burgm. deser steede ovd sinde
72 Iaeren en leit alhier begraven

Op het middenvlak onder het beeldhouwwerk staat:

Den 6 November 1702 is
in den Heere Gerust de Heer
Theodorus Arents in leeven
J.U.D. ende Burgem. deser stede
out 57 Jaren verwachtende al
hier een Saelige verrijsenisse

Anno 1740 den XI September is in den
Heere gerust de' Eerbaren en Deugd
rijke .......... Baukjen Arents out
omtrent .. jaren /: in haer leven den

geliefde Huijsvrouw van den Heer
Hector van Burenstins regerende
Burgemeester tot Franequer en is
................. verwagtende naa
.......... salighen opstandige
uyt den doden tot in eeuwigen leven

OPMERKINGEN

Egbart Theodorus Arents was gehuwd met Ariaentje Tallum. Hij wa o.m. in 1683 boelgoedontvanger en advocaat te Franeker. Hector van Burenstins is waarschijnlijk Hector van Burenstein.

ZERK 270 klik hier voor plattegrond

Naast de vorige zerk ligt een klein zerkje

1648 den 6 julij is in den Heere
gerust Claes Houckema in leven
...... hopman der stadt Harlingen
.... sijn 50ste iaer en leit alhier
begraven

ZERK 271 klik hier voor plattegrond

Er naast tegen de 2de zuil aan de noordkant van de kerk liggen brokken van één of meer zerken. Of de brokken bij elkaar horen en onderdelen van dezelfde zerk zijn ? Ik durf die vraag niet te beantwoorden. Wat aan tekst leesbaar is, volgt hier, te beginnen met het randschrift.

Ao 171. den .............
Theodorvs Wilman.........

Op het middenvlak staat:

Ao 1712 den 5 may ........
deugdrijke en Godsalige Sij.....
Wiarda huysfrouw van D.T.
Wilman (tegel) verwacht alhier
een (tegel) opstandinge ......

Ao 1739 den ... is overleden de Eer.....
jonghe .............Anna Wilman .......

OPMERKINGEN

Datum en jaar van geboorte van Th. Wilman zijn mij niet bekend. Opgegeven wordt voor de geboorte ca. 1655, de grafzerk geeft er ook geen uitsluitsel over. Hij is overleden in 1715. Hij was o.a. predikant te Birdaard, waar hij op zondag huisbezoek wilde doen, doch zijn ouderlng wilde hem niet vergezellen, omdat naar diens oordeel daarvoor wel andere dagen zijn. Of er verwantschap is geweest tussen hem en de andere Wilman van wie de voornaam op een paar letters na ontbreekt is mij niet bekend.

ZERK 272 klik hier voor plattegrond

De tekst van de er naast liggende zerk is eveneens erg beschadigd. Wat er van leesbaar is, volgt hier, te beginnen met het randschrift:

Ao 1503 de' 27 maii ....................
sterf De' Ersame man Cornelisz in .....

Op het middenvlak staat:

Ao 1617 den 27 Mai sterf
de' eerbare Hielke Rijens
dor de Hopman Lieuwe Jans
Wed.en leit Hier begraven

OPMERKINGEN:

In de linker en rechter bovenhoek zijn familiewapens aangebracht. verminkt. Onder links een doodskop en rechts een man. De r staat boven de o

ZERK 273 klik hier voor plattegrond

Deze zerk bestaat uit vele stukken. Een paar breuklijnen zijn kunstmatig omdat de steen is doorgezaagd. De lijkrede op het middenvlak is maar voor een deel leesbaar.

Anno 1647 den 16 augusti sterf Wibrandus Revius S.S. ...
.................... Franeker over 30 jaren
Ao 1652 den 29 october Sterf die Eerbare Janneke van Doem
Hvisfrovw van W.(wijlen) DR Wibrandus Revius olt .. iaer

latijnse lijkrede van Pier Winsemius

Anno 1659 den .. Aprilis sterf de' Eersamen Susanneke
Revius haer Dochter en
Ao 1681 den 3 Ian. is gesturven de'..................
Gods en Welgeleerde Dr. Jacobus Revius Predi
cant: tot Holwert out sijnde int 59 iaer en
leit hier begraven Ao 1681 den 9en januari
stierf d` eerbare man Wibrandus Revius natus
Reib. out 83 iaer en hier begraven

OPMERKINGEN:

Wibrandus Revius werd in augustus 1612 benoemd van subrector tot rector van de latijnse school van Franeker. Naast recor was hij ook doktor in de medicijnen. Op 18 november 1619 ontvangt hij een brief van Christopher Hardenbergius om samen met zijn collega's de heidelbergse catechismus, de nederlandse confessie en de canons van de synode van dordrecht te ondertekenen. Revius was echter een eigenzinnig man en lapte vele regelementen aan zijn laars. In 1638 dreigen zijn superieuren hem met ontslag als hij zich niet aan de regels wenste te houden. Maar waarschijnlijk voldeed hij als rector toch goed want tot zijn dood in 1647 bekleedde hij dit ambt.

Jacobus Revius was een zoon van Wibrandus Revius en in 1646 gehuwd met Lysbeth Tiaerds van Leeuwarden. Jacobus is geboren in 1620. Hij was vanaf 1644 predikant te Dongjum, Waaksens, kubaard en Holwerd, waar hij in juni 1681 overleed. Susanneke was een dochter van Jacobus.

Merkwaardig is dat de in 1681 overleden persoon ook een Wibrandus Revius is, en van geboorte een Revi. Dan waren er ook nog Johannes Revius, die in 1648 overleed en in zijn functie als inspector van de burse werd opgevolgt door Aegidius Revius.

Op deze zerk staat een latijns lijkgedicht dat is geschreven door Pier Winsemius, die een goede vriend was van Wibrandus Revius. Pier (Pirius) is in 1586 te Leeuwarden geboren en op 2 november 1641 overleden te Leiden. Hij studeerde eerst in Franeker, werd daar van de akademie weggezonden en vervolgde zijn studie te Leiden, Helmstad, Erfurt en Jena. Op 21 april 1611 promoveerde hij te Caen. Hij vestigde zich als advocaat te Leeuwarden, woonde later te Tzummarum, waar hij zich geheel aan de studie wijdde. Op 5 december 1616 werd hij benoemd tot historieschrijver van Friesland, in welke funktie hij Furmerius opvolgde. Bekend is zijn boek

`CHRONIQUE OFTE HISTORISCHE GESCHIEDENISSEN VAN VRIESLANT BEGINNENDE VAN DEN JAERE NAE DES WERELDTS SCHEPPINGE 3635 ENDE VRIESLANTS GRIETENIJEN EN STEDEN`, dat in 1622 te Franeker is uitgegeven.

Op 28 mei 1638 werd hij benoemd tot hoogleraar in de welsprekendheid en de geschiedenis aan de Akademie te Franeker. Het doet wat vreemd aan, dat hij te Leiden overleden is. Maar dat kan natuurlijk het geval geweest zijn, terwijl hij daar tijdelijk vertoefde.

ZERK 274 klik hier voor plattegrond

Deze zerk is ontdaan van de oorspronkelijke tekst.

Op het middenvlak staat:

Anno 1665 den 15 December
is in den Heere gerust de
Eerbare jonge dochter
Sjouckjen Dionicius Lomars
oudt int 22 Jaer ende leyt
alhier begraven.

OPMERKING:

Sjoukje was een dochter van Dionicius Lomars, die in Franeker een boekdrukkerij had.

ZERK 275 klik hier voor plattegrond

Door slijtage is het randschrift van deze zerk nog maar voor een klein deel zichtbaar.

randschrift is in gotische letters:

Int iaer Ons Heere' MVc en XLII de' XXI Augusti sterf de
Erentveste Roelef va' Bunau

OPMERKINGEN

Het fraaie beeldhouwwerk is nog goed zichtbaar. Het afgesleten randschrift betrof het overlijden van Edzert van Burmania.

Rudolph van Bunau was een zoon van Gunther van Bunau die in 1500 vanuit duitsland naar Franeker was gekomen.
Een andere bron (Cannegieter) vermeldt dat Rudolph een zoon was van Heinrich von Bunau en Agnes von Nothaft von Werberg, vrij zeker een Saksisch geslacht.
Rudolph trouwde met Knier of Cuniera of Cunira van Martena, een van de dochters van Hessel van Martena en Both van Hobbinga. Het echtpaar kreeg twee dochters, margaretha en helena. Margaretha trouwde met jonkheer Anthonis van Egmond van Merensteyn. ( zie grafzerk nr 53) Rudolph overleed op 21 april 1542.

Het beeldhouwwerk beslaat bijna de gehele zerk. Binnen een soort versierde boog bevinden zich twee aankijkende traliehelmen. De linkerhelm heeft een parelkroon en twee vleugels als helmteken. De rechterhelm heeft een gewone kroon en twee omgekeerde bezems ? als helmteken. Onder de helmen een wapenschild met twee zwaarden en handgreep. De linker wijst omhoog en de rechter naar beneden. Het schild wordt ondersteund door link een jongen en rechts een meisje. Bovenop de boog een soort graftempeltje waarvan links en recht een vaas met vogelkop en een jongen en meisje. Op de hoeken in vierpassen het M en V schild. Onder de boog een rouwbord waarvan de tekst is afgesleten.

ZERK 276 klik hier voor plattegrond

Deze zerk is wel gereed gemaakt voor gebruik, maar nooit als zodanig van tekst voorzien. Later is op een slordige wijze enige tekst aangebracht.

P. Conradius ............ doct. & Prof.
obijt 24 juni 1781

OPMERKINGEN:

Dit is precies genoeg om er achter te komen wie wordt bedoeld. Aangegeven wordt, dat hij professor was en dus was er reden om in het bekende en door mij al meer eens genoemde boek van mr. Boelens over de geschiedenis van de Friese Akademie te Franeker, na te gaan of daarn de naam van een hoogleraar voorkomt, die korrespondeert met de enkele gegevens op de zerk. Dat blijkt het geval te zijn. Het is Petrus Conradi, waarschijnlijk geboren in 1707, want hij is gedoopt op 25 januari 1707 te Leeuwarden. Hij studeerde te Franeker sedert 1725 en werd al in 1735 benoemd tot praelector in de theologie en tot Nederduits akademiespreker. In 1741 werd hij gewoon hoogleraar. In datzelfde jaar was hij gehuwd met Christina van der Valk en aanvaarde hij zijn leerstoel. Hij wordt een degelijk theoloog genoemd, die doorkneed was in Oosterse, Griekse en Latijnse talen, geschiedenis en wijsbegeerte. Op 3 april 1748 werd hem de graad van doctor honoris causa verleend. Na een lijden van 7 dagen is hij op 24 junij (juni) overleden.

Op de zerk staat: obijt (gewoonlijk wordt dit woord gespeld als: Obiit) 24 juni 1781. Die gegevens stemmen met elkaar overeen, zodat wel als zeker kan worden aangenomen, dat de zerk betrekking heeft op de professor van wie ik hier boven een paar gegevens mededeelde. Het echtpaar had één zoon, die sekretaris van Harlingen is geweest, en 4 dochters van wie 2 doofstom waren.

ZERK 277 klik hier voor plattegrond

Dit gedeelte van een zerkje is voorzien van de volgende tekst.

....... ianuari sterf
........ Pieters Beers
......... iaer en leit
......... met een kind

OPMERKINGEN:

ZERK 278 klik hier voor plattegrond

Er naast, tussen de pijlers waarop zich de kraak met orgel bevindt, ligt een zerk, die erg gehavend is. Er missen ook een paar stukken uit, die door tegels zijn vervangen. Wat van de tekst over is volgt hier met, indien zulks wenselijk is, wel eens een aanwijzing.

Te beginnen met het randschrift.

Anno 1615 Den 3 7bris sterf de vrome Ocke Jans in
leven ouderling Arme voogd Goudsmeed in deze stad

De tekst op het middenvlak boven het wapen is:

(tegel) den 14 Augustii is in den Heere Gerust die Eerbare
(tegel) Dochter wedou van Wijll Docktor Coeter ?
(tegel) oudt 87 Iaar Min 10 wecken en de leit alhier begraven

Ao 1656 den 7 novembr is gesturv n Ian Orcksz.
out 7 Iaer leijt hier begraven

Onder wapen met zandloper staat:

H G L

Ao 1654 den 20en Iunius is in den Heere Gerust de Eerbare Adttie

Obbes Broerssma de huisfrowe va' Ocke Ians oudt indt 47 Iaer
ende leit alhier begraven

Ano 1676 den 9 October is in den Heere gerust die
Eerbare Auck Ockes die huisvrou van Tjepke
Tieerdts out int 44 Iaer ende leit hier met 6 van
haar kinderen begraven

In schrijfletter volgt dan nog:

15 September 1819 overleed de koopman Wijbe: L:
Lolcama oud 56 Jaar en 2 maanden.

OPMERKINGEN:

De datum bovenaan 3 7 bris is 3 september (sept is zeven). Septemberis nu de negende maand van het jaar, voorheen de zevende. Januari was toen niet de eerste maand van het jaar, doch maart. De voornaam van Occe Jans wordt verschillend gespeld. De voornaam Okke is niet ongewoon en is nog in gebruik. Ongeveer midden op de zerk, dadelijk onder en naast het onderste deel van het ornament waarin het (onherkenbare) wapenschild is gevat staan de leters H G L. Nader onderzoek wees uit dat deze letters betrekking hebben op Hiltie Ghijsbertsdr Lanquist of Langwist. Door het kerkbestuur werd deze zerk later aan de familie Jans verkocht.

Op de hoeken leeftijdskoppen. Het beeldhouwwerk bestaat uit een verminkt V schild dat door diverse bandenverbonden is aan de medaillonrand.

ZERK 279 klik hier voor plattegrond

Naast de eerste zuil van de zuidelijke rij ligt een deel van een zerk en geeft slechts weinig tekst en wel als randschrift. Die volgt hier.

..............Ontvanger Generaliteit
....................................
.................................
... Erentpvheste Dominicus va` Botnia

OPMERKINGEN:

Deze zerk betreft Dominicus van Botnia, die o.a. ontvager der Generaliteit was.

ZERK 280 klik hier voor plattegrond

In het verlengde van de vorige zerk ligt een deel van een grijze zerk waarvan de incomplete tekst goed leesbaar is.

Het randschrift is:

......caets Hopman ....... august sterf de' Erentpheste ......

De tekst op het middenvlak bovenin is:

.......nuari sterf de' Achtbare
.........nga in leeven Echt.
.......... Ens olt 54 iaer en

......... Begraven

OPMERKINGEN:

geen.

ZERK 281 klik hier voor plattegrond

Op dit deel van een zerkje dat tegen de orgelzuil aan ligt staat:

... huisvrou van Goslinga

.... hier begraven

OPMERKINGEN:

ZERK 282 klik hier voor plattegrond

De er naast liggende zerk is van gewone afmetingen en ligt ook met het boveneinde tegen de muur. De tekst is nogal beschadigd. Ik begin met het randschrift links boven:

Ao 1602 den 26 Aprilis sterf ...... old 30 jaren ende Henrick
Ghemmenich oldt 28 Iaren op den 21 Aprilis in den
selven Iare**

Vervolg randschrift bovenin middenvlak

**Elisabeth Ghemmenich
deser beide Suster sterf den
1602 de 23 April ovt 24 iaer

Onder het fraaie en onbeschadigde beeldhouwwerk staat:

Ao 1617 den 2en Marti sterf den
Achtbaren Lambert Antoni Staackmans in levene
Burgemeester ende Rentmeister
Sampt Kerckvoochdt ende Arme
voochdt deeser Stede
Oldt 57 iaeren

OPMERKINGEN:

Wie de jong overleden broer van hendrick was is ? De zuster van de broers was elisabeth.

Lambert Anton Staackmans blijkt behalve burgemeester van Franeker tevens (sjampt) rentmeester (ontvanger?) en kerk- en armvoogd te zijn geweest.

Het beeldhouwwerk is aangebracht onder een poort met romeinse pilaren. Een links kijkende traliehelm met een boom als helmteken. Onder de helm een M en V schild. Het V schild: een keper met links een klaverblad. Het M schild: in midden vierdeel een liggend paard. diagonaal een kam en een kantelenbalk

Boven de poort link en rechts een engel met een krans in de hand. Op de sokkels van de pilaren is een kind afgebeeld. Tussen de sokkels een rouwbord.

ZERK 283 klik hier voor plattegrond

Deze staande zerk is van fraai beeldhouwwerk voorzien door Vincent Lucas. Jammer genoeg is de zerk erg afgesleten, evenals het randschrift. Het randschrift dat linksboven begint is in zijn geheel verdwenen. Van het randschrift dat onder rechts begint is een deel nog te ontcijferen.

Tekst randschrift is:

Int iaer ons Heeren M Vc LIX den III Juni sterf die deuchtsame Luts Stanye

Jarich va` Botnia wijf

OPMERKINGEN:

Het beeldhouwwerk is gelijk aan de staande zerk van Rienck van Camminga (268). Waarschijnlijk heeft het daarvoor als voorbeeld gediend

ZERK 284 klik hier voor plattegrond

Links naast de deur met de bovenkant van de zerk tegen de westelijke muur, bevindt zich een kleine zerk of brokstuk van een grotere met de volgende tekst:

hier onder zijn begraven ses
kindren van' Ian Feijckesz
lakenmaker Geert Egberts

OPMERKINGEN:

Onder de tekst is in een cirkel een huismerk aangebracht.

Noch van de vader noch van de moeder kan men uit deze korte tekst de naam opmaken. Wel wordt genoemd Feijkesz, maar dat is niet de voornaam van de vader, doch de aanduiding van wie hij een zoon is. Toen de burgelijke stand nog niet was ingevoerd (dus voor 1811) werd ter onderscheiding van anderen met de naam van de betrokkene tevens de naam van de vader genoemd. Onder elkander gebeurt dat in het dagelijks leven nog vaak. De tekst geeft een aanwijzing van de grote sterfte onder kinderen. Hier is sprake van zes kinderen, die zullen alle wel tot hetzelfde gezin hebben gehoord.