GRAFZERKEN TORENPORTAAL

Deze stenen zijn tijdens de restauratie van de Martinikerk tussen 1940 en 1944 in het torenportaal geplaatst omdat de gemeente, eigenaar van de toren, toestemming gaf om de toren weer als hoofdingang te gebruiken. Voordien was het torenportaal een opslagplaats van de gemeentewerken.

ZERK 1

De eerste grafzerk is tegen de zuidelijke torenmuur geplaatst. Feitelijk is het geen grafzerk, maar een gedenksteen afkomstig uit de Academiekerk in de Vijverstraat. In 1850, toen die kerk grotendeels werd gesloopt, is de steen overgebracht naar de Martinikerk en werd de steen in eerste instantie tegen de westelijke muur van de zuiderbeuk geplaatst.

Dat de gedenksteen eerst in de kerk te IJlst is geplaatst zal wel gebeurd zijn, omdat Abraham daar zijn jeugd heeft doorgebracht. Zijn vader was in 1686 n.l. vroedsman (bestuurder) van IJlst, daarna burgemeester en in 1700 was hij president burgemeester.

De Latijnse tekst bestaat geheel uit hoofdletters.

VIRO ILLYSTRI
ABRAHAMO. FREDERICO. VAN. SCHVRMAN.
ICTO
AD. AEDEM. D. MARIAE. VLTRAIECTINAE.
CANONICO.
REL. REL.
GENTIS. SVAE. NOVISSIMO.
CONIVGI. CONIVX
LOVISA. VAN. STVYVESANT
M.P.C.
O. IV. APRILIS. ANNI. CIC. ICCCLXXXIII.
VIXIT. ANNOS. LIII. MENSIS. XI.
 

Vertaald staat er:

Voor de voortreffelijke man Abraham Frederik van Schurman,
kanunnik van de Mariakerk te Utrecht,
de laatste van zijn geslacht.
De steen geplaatst door zijn vrouw Louisa van Stuijvesant.
Overleden 4 april 1783, 53 jaar en 11 maanden.

Opmerkingen:

Omtrent het echtpaar Van Schurman - Van Stuijvesant volgen hier nog een paar gegevens over de afstamming.

gehuwd op 19 december 1762.

Jhr. mr. Johan van Schurman
geboren op 18 november 1655
overleden op 3 juni 1731
gehuwd 5 augustus 1729 met
Jacoba Gercama Christina
geboren op 11 april 1690
overleden op 29 november 1762

Abraham Frederik van Schurman
geboren op 26 april 1730
overleden op 4 april 1783

Johannes van Stuijvesant
geboren op
overleden op
gehuwd op ? met
Louisa Bonniger
geboren op ?
overleden op ?

Louisa van Stuijvesant
geboren op 6 november 1710
Overleden omstreeks ....
Is zij de Lurida v. Schurman, ook vermeld bij zerk nummer ?X?

Het huwelijk is ontbonden verklaard bij conventie van 19 december 1779.

Op de gedenksteen staat dat Abraham is overleden oud 53 jaar en 11 maanden, maar dit moet zijn 52 jaar.

De ontbinding van het huwelijk heeft Louisa van Stuijvesant er niet van weerhouden een gedenksteen voor hem te doen vervaardigen. Hij is aanvankelijk geplaatst in de Hervormde kerk te IJlst, is wegens afbraak van die kerk in 1834 naar de Akademiekerk te Franeker gebracht.

Abraham Frederik is te Huizum geboren. Hij was ruim een jaar oud, toen zijn vader stierf. Zijn moeder en hij bleven eerst te Huizum wonen, maar vertrokken waarschijnlijk in verband met zijn studie omstreeks 1750 naar Utrecht, de geboorteplaats van zijn moeder. In 1752 werd hij bevorderd tot doktor. Daarna was hij enige jaren advocaat bij het provinciaal hof te Utrecht en in 1757 werd hij kanunnik van het kapittel St. Marie te Utrecht. Zijn laatste levensjaren woonde hij in Heerenveen, waar hij ook is overleden.

Hij heeft het 'Van Schurmanleen' gesticht door aan de Akademie te Franeker 30.000 gulden te schenken, evenals zijn bibliotheek en kunstwerken enz. van zijn bekende oud-tante Anna Maria van Schurman. De inkomsten van het leen moesten dienen ter bevordering van de studie van 4 burgers en inwoners van Franeker, twee in de rechtsgeleerdheid en twee in de geneeskunde.

ZERK 2

Van deze horizontaal geplaatste gedenksteen is niet veel bekend.

De tekst doet vermoeden dat de steen een onderdeel is geweest van een groter monument. Waarschijnlijk versierd met beeldhouwwerk en aanvullende tekst waarop vermeld stond op wie de tekst van toepassing was.

De tekst van de gedenksteen is:

HOC MONUMENTUM
OLIM IN AEDIBUS PROTESTANTIUM SACRIS ILSTAE POSITUM
HIS POSTEA DESTRUCTIS
ATHEN FRANEQ CURATORES HUC TRADUCI JUSSERUNT UTVIRI
DE ACADEMIA FRISIACA OPTIME MERITE PIE COLERETUR MEMORIA
CICICCCCXXXIV
OBSOLENTA AEDE ACADEMICA HUC TRANSVECTUM CICIC CCCXL IX

Vertaald staat er:

Dit gedenkteken, eens opgesteld in de gewijde huizen van protestanten, nadat zij later vervoerd zijn, hebben de voogden bevolen het hier heen te brengen, dat de gedachtenis van een man, die zich naar eer en geweten zeer verdienstelijk heeft opgesteld jegens de Friese Academie, vereerd werd. (Data 1834 - 1849).

Opmerkingen:

Gezien de jaartallen moet de steen gemaakt zijn na de sluiting van het atheneum in 1845. Het is mogelijk dat deze steen iets te maken heeft met de acte van afscheiding en wederkering die op 14 october 1834 werd getekend door de predikant Hendrick de Cock uit Ulrum namens een groep leden van het Hervormd kerkgenootschap dat tegen het regelement uit 1816 van de Hervormde kerk was. De afgescheiden synode in Amsterdam besloot in 1849 om de opleiding tot predikant in Franeker te vestigen, maar dat stuitte op veel weerstand en uiteindelijk werd voor Kampen gekozen.