ZERK 68 klik hier voor plattegrond

De tegen de muur staande zerk is rijk versierd met beeldhouwwerk en heeft betrekking op de familie van Waeijen. In een beschrijving van deze zerk uit 1950 (dr A.L. Heerema v. Voss) wordt gezegd dat de zerk eerder in gebruik is geweest. Eén van de reden voor deze veronderstelling is het jaartal 1617 en de naam Jelle Claes in de bovenrand van de steen. Het jaartal is echter niet zeker vast te stellen op 1617 omdat de beschadiging ook ruimte laat voor 1677.

Maar dat zou dan weer niet kunnen want Cleas is waarschijnlijk overleden in 1673.

Tekst randschrift is:

Johannes van der Waeijen Joh. filius S. S. Theol. Dr.
et Professor ordin. Academiae Con Sionator Obiit Den IX

Decembris Anno MDCCXVI Aetatis XL

Tekst onder beeldhouwwerk is:

Cornelia Veth conjux Joh. van der Waeijen
Obiit D' 26 Aug. Anno 1696 Aet. 51

Johannes van der Waeijen S. S. Theol. Dr.
Et Prof. ordinarius Academiae Concionator
ac Historiographus Frisiae obiit d' 4 novemb
Anno 1701 aet. 63

Et alet Ald. van der Waeijen vx. D. Fr. Gul.
Meyers cent. in coh. Praet. Pr. Nas.
Arais & c cum qua vizit sine querela ob. 29
Juny 1717 v. a. 32 m. 6 ut & cor. libere

Opmerkingen:

De tekst op deze zerk betreft vader, moeder, zoon en dochter van der Waeijen. Johannes van der Waeijen jr. werd op 20 oktober 1676 te Middelburg geboren als zoon van Johannes van der Waeijen en Cornelia Veth.

In september 1687 werd hij als student ingeschreven aan de academie te Franeker. Op 15 november 1699 studeerde hij af als predikant en in mei 1700 werd hij predikant te Midlum

Op 19 juli 1704 buitengewoon hoogleraar theologie en op 6 october gewoon hoogleraar te Franeker. In het najaar van 1716 werd hij ziek en overleed op 9 december van dat jaar.

Op 24 maart 1709 huwde hij met Anna Lucia Meyers, een dochter van de kapitein van het Nassausche regiment te Leeuwarden. Zij hertrouwde later met Dr. Justus Schellinger uit Leeuwarden. Anna overleed op 28 augustus 1736, 49 jaar oud.

Johannes van der Waeijen sr. werd op 13 juli 1639 te Amsterdam geboren als zoon van Jacobus van der Waeijen en Geertruid Spiegel, die uit Antwerpen was gevlucht en in Amsterdam tot de welgestelden behoorde. Van de 13 kinderen was Johannes het 10de. Hij studeerde vanaf 1655 theologie te Leiden en Utrecht. In 1659 deed hij proponentsexamen en begon daarna een tocht langs de europese Hogescholen.

Van 1662 tot 1665 was hij predikant en leraar te Spaarndam, van 1665 tot 1672 te Leeuwarden en van 1672 tot 1677 te Middelburg. Op 11 december 1676 werd hij uit Zeeland verbannen om zijn afwijkende leer.

Op 3 november 1677 werd hij hoogleraar Hebreeuws en op 4 maart 1679 hoogleraar theologie te Franeker en op 19 october 1680 werd hij academieprediker. Op 21 maart 1689 werd hij benoemd tot historieschrijver van Friesland. Hij overleed op 4 november 1701.

Johannes sr. is drie keer getrouwd geweest. In 1663 trouwde hij te spaarndam met Aletta van Hofland uit Haarlem, bij wie hij drie zonen had. Zij overleed in 1668. Zijn tweede vrouw was "de schoone en zeer vermogende juffer Cornelia Veth", met wie hij in 1673 te Middelburg trouwde en bij wie hij acht kinderen verwekte. Zij overleed op 29 augustus 1696. Zijn derde vrouw was Sara Courcelles, met wie hij in sepetember 1697 trouwde, zij was de weduwe van zijn vriend Anslaer. De zuster van Johannes jr., Adelheyt, trouwde met Frederik Willem Meyers, kapitein in het lijfregiment van de stadhouder.

Het fraaie beeldhouwwerk bestaat uit o.m. een romeinse poort waarin een vrouw met één kind op haar arm en twee die haar rok vasthouden. Naast de poort staat aan beide kanten een gedenknaald met bloemmotieven. Tegen de zuilen aan een halve uitkomende leeuw op een half wapenschild dat bij elkaar gevoegd veel lijkt op het wapen van Oranje. De tweede grotere poort is rond waarin een links kijkende sierhelm met als helmteken een krab (wapen van v.d. Weayen). Daaronder weer een wapenschild met een krab en dertien kleine schildjes. Op de hoeken de leeftijdskoppen.

ZERK 69 klik hier voor plattegrond

Dit zerkje ligt naast de staande zerk.

Ao 1596 den 3 february sterf den
69 Eersame M. Johanes Joachmis
Conrector deser stede echte man
van S. Ebel Jans dochr.

Opmerkingen:

Zie ook zerk nr 100.

ZERK 70 klik hier voor plattegrond

Deze zerk heeft betrekking op de professor Coetier.

Den 15 December 1723 is in
70 den Heere ontslapen de W.
Heer
Gulielmus Coetier
in leven J. U. D. en Histori
arum et doqmeyntie Professor
Ordinarius in de welspreken
teit uot 77 Iaren en legt
alhier begraven.

Opmerkingen:

Het einde van de tweede regel bestaat uit een W. Uit onderzoek in de academiearchieven bleek, dat de maker hier een fout begin. De W is de eerste letter van het woord Welsprekenteit, maar moest pas later in de tekst verwerkt worden. Deze fout verklaard ook ongebruikelijke indeling van de volgende regel.

Prof. Guilielmus (Franse naam voor Willem) Coetier was een zoon van Joh. Coetier en Elisabet van der Roer en werd in 1647 te Arnhem geboren. Zijn grootouders waren uit Namen (nu Belgie) naar Arnhem gevlucht. Hij studeerde aan de latijnse school te nijmegen en werd later student te Leiden. Op 26 augustus 1670 werd hij buitengewoon hoogleraar in de geschiedenis en de welsprekendheid aan de academie te Harderwijk. Op 2 januari 1678 kreeg hij te Harderwijk de titel J.U.D. Deze hogeschool werd in het rampjaar 1672 (oorlog met Frankrijk, England, Keulen en Munster) gesloten. In 1681 werd hij professor te Deventer en in 1693 verhuisde hij naar Franeker, waar hij op 6 mei 1693 benoemd was tot hoogleraar. Hij deed zijn intrede op 22 juni van dat jaar. Aan deze hogeschool was hij werkzaam tot 1723; op 15 december van dat jaar is hij overleden.

ZERK 71 klik hier voor plattegrond

De tekst van deze zerk luidt, te beginnen met het randschrift links boven:

Ao 1686 den 6 8ber is Hiddius Houkema overleden oud 59
Jaer en is hier begraven
Ao 1636 22 Iuly sterf d' Eerbare Maike Hvberts Dr Taecke
Taeckes wyf olt 35 jaar

Tekst boven wapenschilden is:

Ao 1694 den 8 Meij is in den Heere
gerust den Eersaemen Taeke Ielles
vroedsman en Mr Steenhouwer
out 39 Iaer en 1 maand hier begraven

Ao 1657 den 17 Ianiarius sterf den Eer
bare Gerlantie Tierckes Wibranda
hvysfrove van Kardives Tacones
Houcama ovt 28 iaer en 9 man
den en 11 dagen alhier Begraven met
een kynt

Onder beeldhouwwerk staat:

12 november Ao 1657 Gesturve`
den Eerbare Maeicke Taeckens dor in

tyts echte huysvrouwe van de

heer Byveritiheus Renicie Idsinga oldt int 22 Iare en leit alhier met een kint begraven Anno 1657 den 7 augusty is in den Heere gerust
de Eersamen Ielle Taeckes Apoteker
out 31 Iaer ende leit hier begraven

OPMERKINGEN:

De datum van het overlijden van Hiddius Houkema, die in het randschrift wordt genoemd, is volgens de tekst 6 8ber; dat is 6 oktober. Hij was notaris te Franeker. Het beeldhouwwerk is diep ingezet binnen een cirkelvorm. een links kijkende sierhelm waaronder drie wapenschilden. Het linker en rechter is een ruitvorm en het middelste een mannelijk schild. Het linker is in twee vlakken verdeeld, het middelste in drie en het rechter in vier vlakken. De zerk is eerder gebruikt geweest.

ZERK 72 klik hier voor plattegrond

De tekst van deze zerk is:

Het randschrift

Den 21en 7 ber 1706 is in den Heere Gerust Rudolphus Petri
I. U. D. en mede Advocaat voor den Hoove van Fryeslandoldt
56 Iaren en leit alhier begraven

In de rechthoek de tekst:

De 6 Augusti 1702 is overleden de
Eer en Deugdrike Aurelia Bechius in
leven egte Huijsvrouwe van D: Rudol
phus Petri mede Advocaat voor den
Hove van Vrijslant en Ontvanger
Generaal van de Zeedijken binnen
dijcks ende out 56 Iaar en leit hier
begraven.

>

Opmerkingen:

De overlijdensdatum van Rudolphus Petri is 7 ber 1706, dat is 7 september 1706. De zerk heeft betrekking op het echtpaar Petri-Bechius. De man was advocaat voor den Hove (het hof) van Friesland en algemeen ontvanger van het waterschap Der Vijfdelen Zeedijken Binnendijks. Een man van kennis en aanzien. Aurelia Bechius was een dochter van Adrianus Petri Bechius en Tjanke Jansdr. Hommema, beide geboren te Franeker. Haar vader was predikant te Engelum van 1661 tot zijn dood op 1 juli 1679.

ZERK 73 klik hier voor plattegrond

Bij deze naast liggende zerk doet zich ten aanzien van het randschrift een eigenaardigheid voor. Van de meeste zerken zijn de letters van het randschrift zo geplaatst, dat de onderkant van de letters naar binnen is gekeerd en de bovenkant naar buiten. Hier is het net andersom, de bovenkant naar binnen en de onderkant naar buiten. De ruimte voor het randschrift is maar voor de helft gebruikt. Er is geen tekst weggehaald of afgesleten.

Het randschrift is:

Ao 1690 de 27 octobr Sterf Juffrouw Maria Pipinga Huisvrouw
van de Heer Professor Phosiledes out 72 Iaren en leit hier
begraven

Op het middenvlak staat:

SPECTATOR
.............. apicntiam Virtutem glori
............. haec pauca te fcire vult

........... TER
............. natus CI) I) LXXXVII:lite=

rarum ...............& tenta divina apprimè
........ Holwardi. v. Franekerae, XXXI
............ avit, facrique ministerii

......)I)CL laborum periodum
...........HIUS
.............Holwarda, natus Holwar=
..........III funus in Phil & Med.
....... Franeckerae un decim Ultra

......Philosophia publice Traditis; XI

........intatum pofuit
....interea
...............Habuit Pietas victuna

..........................
...........onati Clauditur Hoc
.................

Opmerkingen:

Boven de half afgesleten tekst is in een liggende rechthoek fraai beeldhouwwerk aangebracht. In een diagonale positie is links een meisje dat met opgeheven arm een driehoekmeter in de hand vasthoud en rechts een jongetje dat met opgeheven arm een boek vasthoud, afgebeeld. Beide kinderen leunen op een eveneens diagonaal geplaatste ovaal waarvan de linker met een lauwertak is versierd en de rechter is versierd met een ooievaar die op een boek staat en een boek boven zijn kop heeft.

Omdat, zoals wel vaker te zien is, de tekst van het randschrift door de steenhouwer niet juist en compleet is weergegeven, is enig zoeken in archieven noodzakelijk om de juiste namen en gegevens over de desbetreffende persoon te vinden. In dit geval gaat het in het randschrif over Maijcke Wijbes Pybingha, de vrouw van Johannes Phocylides Holwarda.

Door slijtage is de tekst op het middenvlak niet compleet, maar het betreft vermoedelijk het overlijden van Johannes Phocylides Holwarda en mogelijk zijn vader Focco Johannes Holwarda. Zeker is het niet omdat het jaartal 1587 enige vraagtekens oproept, evenals de datum 31. Maar uit de gebrekkige tekst is op te maken dat er gesproken wordt van een ziekte periode, studierichtingen en publicaties, die alleen maar op Johannes Phocylides van toepassing kunnen zijn. Het eerste gedeelte gaat waarschijnlijk over zijn vader.

Johannes werd op 19 februari 1618 te Holwerd geboren als Jan Fokkeszn, een zoon van Fokke Jans en Magdalena Willems. Zijn vader was predikant te Holwert, maar vertrok spoedig na de geboorte van Jan naar Franeker.

Johannes bleek een begaafd leerling te zijn en al op de latijnse school, waar hij les kreeg van Vibrandus Revius, viel zijn talent op.

Op 26 april 1632 werd Johannes als student talen en filosofie aan de academie te Franeker ingeschreven. Naast deze studie bleek hij vooral intresse en aanleg te hebben voor wis- en sterrekunde.

Op 30 november 1637 promoveerde hij tot Magister Artium ( meester in de vrije kunsten) en op 19 augustus 1640 tot doktor in de medicijnen. Op 29 augustus 1639 werd hij buitengewoon hoogleraar in de logica als opvolger van professor van Dam. Op 5 maart 1647 werd hij gewoon hoogleraar in de filosofie.

Ondanks zijn verschillende studierichtingen, heeft Johannes vooral naam gemaakt met zijn kennis van de astronomie. Van zijn hand verschenen diverse publicaties over astronomie zoals; Dissertatio astronomica in 1640 en zijn boek Sebastiaen Franck wereltspiegel dat in 1642 verscheen en de werelddelen geografisch beschrijft. Het boek telde maar liefst 652 pagina's. Hij was ook de eerste professor in Franeker die in gewoon nederlans een boek schreef over astronomie voor schippers en stuurlieden: Friesche sterrekonst, ofte een korte doch volmaeckte astronomia, vijt eijgene speculatien uijtgewerckt. Hij was de

ontdekker van de variabiliteit van de ster Mira Ceti uit het sterrebeeld de walvis

Een half jaar na zijn dood verscheen van hem: Philosophia naturalis, gepubliceerd door zijn leerling Nicolaus Amama. Ondanks dat hij uit een sterk geslacht kwam, zijn vader werd 63 jaar en zijn grootvader 99, stierf Johannes erg jong, nl op 22 januari 1651 aan de tering. Hij werd 33 jaar. Vier zoontjes stierven voor zijn overlijden, alleen zijn vrouw Maijcke Wijbes Pybingha, waarmee Johannes op 19 mei 1643 was getrouwd en zijn dochter overleefden hem. De dochter overleed in 1687 en zijn vrouw op 27 october 1690.

Dat vele collega's en vrienden van Johannes hem erg waardeerden en veel respect voor zijn kennis hadden, mag blijken uit een rouwgedicht dat werd uitgegeven onder de titel: " De onrype Doodt van den Hooch-geleerden, Wijt vermaarden en kloeck-sinnigen Heere Johannes Phocylides Holwarda."

" Hier leyt dat Hooch-verstant ten toppunt op geheven

Van boecken vol-gepropt en van geleertheyts-leven

Wat onder veele was, en onder haar gemeen,

Was in dit kleyne-rond geschakeld onder-een"

ZERK 74 klik hier voor plattegrond

Van de er naast liggende zerk zijn alle letters en afbeeldingen verwijderd, behalve van een verdiept gedeelte. De tekst op dat deel luidt:

Anno 1755 den 23 decemb is over
leeden de Ed. Gestr. Heer Boude
wijn Wellens in leven Raad in
de Vroedschap en Burgemeester

der Stede Franeker en mede Gecom

mitteerde Staat van de Provintie

Friesland en leit alhier
begraven.

Opmerkingen:

Opvallend is, dat op deze zerk niet is vermeld hoe oud Boudewijn Wellens was bij zijn overlijden. In de Encyclopedie van Friesland is ook sprake van een Boudewijn Wellens, van wie wordt medegedeeld, dat hij burgemeester van Franeker is geweest en dat hij dichter was en een bundel Hollandse liefdepoëzie heeft samengesteld onder de titel 't Vermaeck der leught (het vermaak der jeugd) dat uitgegeven is te Franeker in 1612. Deze mededeling is gecontroleerd in de Provinciale Bibliotheek te Leeuwarden en daarbij is gebleken, dat die gegevens juist zijn. Het werkje bleek gedrukt en uitgegeven te zijn door Thomas Lamberts Sawaarda.

Zijn de op de grafzerk vermelde Wellens en die in de Encyclopedie vermeld wordt dezelfde persoon ? Dan is het jaartal van de zerk omtrent zijn overlijden niet juist, maar wellicht 1655.

De tekst op de zerk is er later op aangebracht dan die van vele andere. Dat blijkt duidelijk uit de spelling van de woorden. Is de opdrachtgever niet goed op de hoogte geweest over de genoemde en heeft hij naar het jaar van het overlijden geraden ?

ZERK 75 klik hier voor plattegrond

Van deze zerk is in de loop der jaren een echt rommeltje gemaakt. Diverse grafteksten zijn op willekeurige wijze aangebracht, wat de oorspronkelijke tekst voor een deel onleesbaar heeft gemaakt. De voornaam, Pier, is niet zichtbaar op de zerk.

Tekst randschrift is:

An.. .. .. ............. Pier Lombaer out int 65 ste Iaer

ende leit hier begraven.

Verticaal op middenvlak staat:

Pieter Altena mede
Vroedschap deser Stede
geboren de 12 de februarij
1708 overleden de 25ste
Januarij 1776 legd
alhier begrave

Verticaal in kleine letters de tekst:

1729 den 27 Ianuarij is gesturven Adrianus Altena in leven Meester
Silversmid en old ontvanger der boel goeden old 52 jaer ende leit
alhier Begraven

Idem er onder:

1752 den 2 Ianuarij is gesturven Altie Sijdses wedu van Adrianus
Altena olt 71 Iaer en leit alhier Begraven

Opmerkingen:

Eenvoudig beeldhouwwerk met M/V wapenschilden en linten.

ZERK 76 klik hier voor plattegrond

Deze zerk heeft duidelijke kenmerken van de Franse tijd. Er zijn woorden weggekapt die betrekking hebben op geloof en eerbetoon. De ontbrekende woorden zijn wel in deze tekst ingevuld.

Het oorspronkelijke randschrift is op deskundige wijze verwijderd door een steenhouwer.

Op het middenvlak is de tekst in 4 rechthoeken opgedeeld.

tekst middenvlak is:

Anno 1754 den 27 Juny is in den Heere
gerust de deugdrijke Vrouw Ynske
van Houwerda in leven Huisvrouw
van de Burgem. Joh. Eidsma oud sijnde
49 jaer en 9 maanden en leit alhier
begraven
Anno 1754 den 25 July is in den Heere gerust
de Edel Agtbare Johannes Eidsma in le
ven kerkvoogd raedt ende vroedschap
Regerende Burgermeester dezer Stede
oud sijnde 53 Iaar en 3 maanden en leit
alhier begraven

Anno 1688 den 17 May Stierf den
Heer Eidse Agges Eeidsma Regeerende
Burgermeester Scoolarch Perpetuel Kerk
en Weesfoogd deser Steede oldt in syn 55 Iaar
ende leit alhier begraven
Anno 1719 den 11 Nov Stierf den eerbare
Pyckjen Eidtsma de huijsfrouw van
de Hopman Emulides out 31 en leit alhier
begraven

Anno 1791 den 10 May is in den Heere gerust
den Edel Achtbare Aggeus Eidsma in leven
mede Regeerend Burgermeester deser stad
Franeker voogd van de St. Mattine Kerk
en van het Claar Campster Weeshuis in den
ouderdom van 59 Jaar en agt Maanden en
enige dagen en leit alhier begraven

Opmerkingen:

Deze zerk vertoont bijzonder duidelijk de sporen van de Franse tijd. Dat Ynske van Houwerda in den Heer is gerust, kon toen blijkbaar niet door de beugel en daarom is het woord "Heere" maar verwijderd.

De kwaliteiten van Joh. Eidsma mochten ook niet worden genoemd en de woorden, die daarop betrekking hadden, hebben hetzelfde lot getroffen. Welke bijzonderheden van hem op de zerk zijn vermeld zijn ook verwijderd; bijna een hele regel schrift. Regerende Burger staat er nog en dan ontbreken weer letters. Aangenomen kan wel worden, dat hij Regerende burgemeester is geweest.

De volgende die genoemd wordt, is overleden in 1688. Het is waarschijnlijk de vader van de hier boven genoemde Eidsma geweest. Al wordt de naam op verschillende wijzen gespeld, toch kan wel worden aangenomen dat al de genoemde leden van dezelfde familie zijn geweest. Van Eidse agges Eidsma wordt vermeld, dat hij regerend burger was; dit zal ook wel burgemeester moeten zijn.

Het woord Scoolarch betekend curator. Met perpetuel wordt bedoeld, blijvend.

Zou Peijcken Eidsma, vrouw van hopman Emulides, misschien een dochter van de hier voor genoemde zijn geweest ?

Bij de volgende op de zerk genoemde Eidsma, die 10 mei 1791 is overleden, zal de tekst na de overlijdensdatum moeten worden aangevuld met "Heere gerust". Hij was mede regerende burger volgens de tekst. Maar bedoeld zal wel zijn regerende burgemeester. Maar dat klonk de mensen van "vrijheid, gelijkheid en broederschap" natuurlijk niet aangenaam in de oren. Tevens was hij (kerk)voogd van de Sint Mattine (Martini) kerk en van het Claarcampster weeshuis. Hij behoorde dus ook tot de familie Eidsma, maar hoe de familieverhouding precies is geweest is niet duidelijk.

ZERK 77 klik hier voor plattegrond

De tekst op deze zerk is niet te zien. De zerk is erg beschadigd, evenals het decorum.